Ὁ Παπαδιαμάντης στὸν καμβᾶ

Ἑκατὸ ἕλληνες εἰκαστικοὶ ἐκθέτουν ἔργα τους ἐμπνευσμένα ἀπὸ τὸ σύμπαν καὶ τὸ ἔργο τοῦ σκιαθίτη συγγραφέα

τοῦ Γιάννη Ν. Μπασκόζου

Ἄρθρο στὴν Ἐφημερίδα τὸ Βῆμα τῆς Κυριακῆς, 4 Δεκεμβρίου 2012

Κανεὶς δὲν θὰ περιμενε ὅτι τὸ Ἔτος Ἀλέξανδρου Παπαδιαμάντη θὰ ἦταν τόσο δημιουργικὸ καὶ θὰ ἔδινε ἀφορμὴ νὰ διατυπωθοῦν τόσο πολλὲς ὀπτικὲς ἀνάγνωσης τοῦ ἔργου του.

Περίπου 100 εἰκαστικοὶ παρουσιάζουν τὴ δική τους μἀτιὰ γιὰ τὸν σκιαθίτη συγγραφέα σὲ μία ἔκθεση στὸ Πολιτιστικὸ Κέντρο «Μελίνα Μερκούρη» με τίτλο «Ἡ ἀλήθεια εἶναι πάντοτε παράλογος». Οἱ εἰκαστικοὶ ἐμπνέονται ἀπὸ τὸ πρόσωπο, τὴ στάση ζωῆς ἀλλὰ κυρίως ἀπὸ τὸ ἔργο τοῦ Παπαδιαμάντη. Ρωτήσαμε ἂν ἡ ἐπιβολὴ ἑνὸς θέματος περιορίζει τὸ ἔργο τοῦ εἰκαστικοῦ. Σχεδὸν ὅλοι μᾶς ἀπάντησαν «τὸ ἀντίθετο, εἶναι μία πρόκληση γιατὶ μᾶς ἀναγκάζει νὰ σκεφτοῦμε καινούργιες μορφοπλαστικὲς λύσεις». Οἱ περισσότεροι εἶχαν διαβάσει παλαιότερα τὸ ἔργο τοῦ συγγραφέα καὶ ἀποτύπωσαν στὸν καμβᾶ τὴν αἴσθηση ποὺ εἶχαν διατηρήσει, ἐνῶ ἄλλοι ξαναδιάβασαν τὰ διηγήματά του γιὰ νὰ τὸ δοῦν με τὰ μάτια τοῦ σήμερα.

 

ΑΓΓΕΛΟΣ ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΣ

«Μὲ ἐνδιέφερε ἡ σχέση του με τὴ θάλασσα»

«Ζωγράφισα τὸ “Ναυαγίων ναυάγια” χωρὶς νὰ ἔχω διαβάσει προηγουμένως τὸ ἔργο. Ἤθελα νὰ ἐρμηνεύσω τὸν τίτλο χωρὶς νὰ ἐμπλακῶ στὴν ὑπόθεση. Μὲ ἐνδιέφερε ἡ σχέση τοῦ ἀνθρώπου με τὴ θάλασσα, ἡ σχέση με τὸ ταξίδι. Ζωγράφισα ἕνα κουτὶ ποὺ στὴ μία πλευρά του ὑπάρχει ἕνα ἀνθρώπινο κεφάλι ποὺ περιέχει ἕνα σκάφος. Εἶναι τὸ σκάφος τῆς ζωῆς μας πάνω στὸ ὁποῖο φερόμαστε καὶ ἀγόμαστε στὴ διάρκειά της. Μπορεῖ νὰ τὸ δεῖς καὶ σὰν τὸ σκάφος ποὺ ἔχουμε μέσα μας καὶ πραγματοποιοῦμε μὲ αὐτὸ τὸ ἐσωτερικὸ ταξίδι τῆς ψυχῆς μας. Τὸ σκάφος στηρίζεται πάνω σε ἕνα δέντρο, εἶναι ἡ σύνδεση μὲ τὴ γῆ. Ἀπουσιάζει τὸ χρῶμα, εἶναι φτιαγμένο με μολύβι, ἄσπρο - μαῦρο, καὶ δίνει πολλὲς πτυχὲς τοῦ γκρίζου ἀφήνοντας μία μεταλλικὴ χροιά. Ἐκ τῶν ὑστέρων θὰ ψάξω νὰ διαβάσω τὸ κείμενο γιὰ νὰ δῶ ποιὰ εἶναι ἡ διαπραγμάτευση ποὺ κάνει ὁ Ἀλέξανδρος Παπαδιαμάντης».

 

ΜΑΡΙΟΣ ΣΠΗΛΙΟΠΟΥΛΟΣ

«Εἶναι μία βραδυφλεγὴς βόμβα ποὺ πρέπει νὰ ἀνακαλύψεις»

«Πιστεύω στὸ “μνημόνευε Διονύσιο Σολωμὸ καὶ Ἀλέξανδρο Παπαδιαμάντη” σὲ κάθε δυσκολία τῆς ζωῆς σου, εἶμαι ἕνας περιηγητὴς στὰ παπαδιαμαντικὰ λιβάδια. Τὸ ἔργο τοῦ σήμερα μᾶς προσφέρει τὴν εὐκαιρία νὰ σκύψουμε μέσα μας. Μπορεῖ νὰ ἀποτελέσει μία παρηγοριά. Γιὰ μἕνα αὐτὴ εἶναι καὶ μία πραγματικὴ ἀριστερὴ στάση. Ὁ Παπαδιαμάντης εἶναι ἕνα δέντρο ποὺ δὲν βγάζει καρποὺς ἀλλὰ μας προσφέρει μία παρηγορητικὴ σκιά. Εἶναι βαθὺς καὶ δύσκολος, ὅσο κι ἂν ἐπιφανειακὰ μοιάζει κατανοητός, γι᾿ αὐτὸ καὶ τιτλοφόρησα τὸ ἔργο μου “Τὸ δύσκολο σταυρόλεξο”. Ξεκίνησα ἀπὸ τὴ φωτογραφία ποὺ τοῦ ἔβγαλε ὁ Παῦλος Νιρβάνας, γιατὶ εἶναι τόσο φυσικὸς ποὺ δὲν ἔχει καμία σχέση με τὸ στήσιμο τῆς ἐποχῆς. Τοῦ ἔδωσα ὡς πλαίσιο ἕναν κάναβο ἀντίστοιχο με αὐτὸν ποὺ εἶχαν οἱ παλιὲς φωτογραφικὲς μἠχανές. Τὰ τετραγωνάκια τοῦ σταυρολέξου περιέχουν τὰ στοιχεῖα τοῦ Παπαδιαμάντη, τὰ λάβαρα τὸ γράμμα στὸν πατέρα του, ἐνῶ τὸ κείμενο στὴ βάση τοῦ πίνακα εἶναι τὸ γράμμα στὴ μητέρα του. Ὁ Παπαδιαμάντης εἶναι μία βραδυφλεγὴς βόμβα, χρειάζεται νὰ τὸν ἀνακαλύψεις».

 

ΒΑΣΙΛΗΣ ΠΕΡΡΟΣ

«Εἰκονίζω τὸ σύμπαν τοῦ πάνω σε ἕνα τραπέζι»

«Ὁ Παπαδιαμάντης εἶναι ἀπὸ τοὺς λίγους καλλιτέχνες παγκοσμίως ποὺ τὸ ἔργο του εἶναι δεμένο με τὴ ζωή του: ὁ μὕθος, ἡ ζωὴ καὶ τὸ ἔργο τοῦ εἶναι ἕνα ἑνιαῖο σύμπαν. Ἔτσι ἀποφάσισα νὰ εἰκονίσω αὐτὸ τὸ σύμπαν τοῦ συγγραφέα πάνω σε ἕνα τραπέζι ὅπου συνυπάρχουν ἡ πραγματικὴ ζωή του, ἀλλὰ καὶ οἱ ἥρωες τῶν πεζῶν του. Ὑπάρχει τὸ καφενεῖο τοῦ Καχριμάνη ὅπου σύχναζε, ὁ ξάδελφός του Μωραϊτίδης καὶ ὁ φίλος του Παῦλος Νιρβάνας, τὸ λιμανάκι τῆς Σκιάθου καὶ τὸ ἡλιοβασίλεμα, ἀλλὰ καὶ ἡ γυμνὴ γυναίκα ἀπὸ τὸ “Ὄνειρο στὸ κύμα”, ἡ φόνισσα, οἱ σταχομαζῶχτρες, ὁ πνιγμένος ἀπὸ τὸ “Ὄνειρο ταξιδιώτη”, ἡ βάρκα ποὺ πρωταγωνιστεῖ σὲ πολλὰ διηγήματά του, ἕνα ἀνθρωπόμορφο δέντρο – ἡ βασιλικὴ δρῦς – , τὰ κεριὰ καὶ ἡ χριστουγεννιάτικη ἀτμόσφαιρα, ἀκόμη καὶ τὸ πατρικό του σπίτι ἔχω χώσει κάπου. Τὸ ἔργο δὲν κρέμεται στὸν τοῖχο, πατάει στὸ πάτωμα σὰν ἕνα κανονικὸ γραφεῖο. Ὁ θεατὴς καλεῖται νὰ σκύψει κυριολεκτικὰ καὶ μἐταφορικὰ πάνω στὸ ἔργο τοῦ Παπαδιαμάντη καὶ νὰ “διαβάσει” τὰ ὅσα συμβαίνουν, ὅπως ἀκριβῶς θὰ ἔκανε καὶ ὁ ἀναγνώστης τῶν διηγημάτων του, ἀνακαλύπτοντας τὴν περίεργη συνύπαρξη μυθοπλασίας καὶ πραγματικότητας».

 

ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ ΤΣΕΪΚΟΥ

«Δίνω καὶ ἐγὼ ἄφεση στὴ φόνισσα»

«Προσπάθησα νὰ διαβάσω τὴ “Φόνισσα” με τὴ δική μου ὀπτική. Γιὰ μένα ἡ φόνισσα εἶναι μία γυναίκα ποὺ δὲν ἔζησε κανονικά, δὲν πρόλαβε νὰ μἐγαλώσει σωστὰ καὶ δὲν ὠρίμασε ποτέ. Πιστεύω ὅτι ψυχικὰ ἦταν ἄρρωστη. Ἀθώα καὶ τρελὴ μαζί. Τὴ βάζω με ἕνα λευκὸ φόρεμα σὰν ζουρλομανδύα νὰ πνίγει ἕνα κουκλάκι ἀντὶ γιὰ παιδί. Πίσω της ὑπάρχει ἡ θάλασσα, ταραγμένη ὅπως καὶ ἡ ψυχή της. Διαβάζω τὸ τέλος τῆς “Φόνισσας” καὶ νομίζω ὅτι ὁ Παπαδιαμάντης μᾶς ἀφήνει νὰ ἐπιλέξουμε ἐμεῖς τὸν χαρακτηρισμὸ τῶν πράξεών της. Νομίζω ὅτι καὶ αὐτὸς τῆς δίνει ἄφεση. Καὶ ἐγὼ μἀζί».

 

ΗΩ ΑΓΓΕΛΗ

«Ἤθελα νὰ ἀποδώσω τὴ λάμψη ποὺ ἀποπνέει τὸ “Ἀστεράκι”»

«Τὸ ἔργο μου ἐμπνέεται ἀπὸ τὸ διήγημα τοῦ Παπαδιαμάντη “Τ᾿ ἀστεράκι”, ἕνα διήγημα ποὺ γράφτηκε σχεδὸν πρὶν ἀπὸ 100 χρόνια (1909). Ἡ Πούλια εἶναι ἕνα δροσερὸ νεαρὸ κορίτσι ποὺ στὰ μάτια τοῦ ἀφηγητῆ μοἰάζει με ἀστεράκι. Μπορεῖ νὰ μἐγαλώνει, νὰ ἀναλαμβάνει τὰ βάρη τῆς οἰκογένειας ἀλλὰ ἐξακολουθεῖ νὰ λάμπει σὰν ἀστέρι. Ἤθελα λοιπὸν νὰ ἀποδώσω τὴ λάμψη ἀλλὰ καὶ τὴν ὑπαινικτικὴ ἀτμόσφαιρα καὶ τὴν τρυφερότητα ποὺ ἀποπνέει αὐτὴ ἡ κοπέλα, μέσα στὴ σκληρότητα τῆς ἐπαρχιακῆς ζωῆς».

 

ΠΟΤΕ ΚΑΙ ΠΟΥ

«Ἡ ἀλήθεια εἶναι πάντοτε παράλογος: Εἰκαστικὸ ἀφιέρωμα στὸν Ἀλέξανδρο Παπαδιαμάντη». Ἐπιμέλεια Ἴρις Κρητικοῦ.

Πολιτιστικὸ Κέντρο «Μελίνα» (Ἡρακλειδῶν 66 & Θεσσαλονίκης, μετρὸ Κεραμεικός). Ὡς τὶς 22 Δεκεμβρίου 2011