Μαρία Καραγιαννιώτη - Τὸ σπίτι-μουσεῖο Παπαδιαμάντη στὴ Σκιάθο

Ἀπὸ τὸ ἐπετειακὸ λεύκωμα: «Εἰς Μνήμην Ἀλεξάνδρου Παπαδιάμαντη» σὲ ἐπιμέλεια Σερ. Κακουρᾶ – Κων. Μπαλωμένου

Ἡ συντάκτρια εἶναι ἀρχαιολόγος

 

Τὸ σπίτι ποὺ γεννήθηκε ὁ Ἀλέξανδρος Παπαδιαμάντης στὶς 4 Μαρτίου τοῦ 1851 δὲν ὑπάρχει σήμερα. Πουλήθηκε καὶ οἱ ἀγοραστές του τὸ κατεδάφισαν...

Τὸ σπίτι-μουσεῖο τοῦ Ἀλέξανδρου Παπαδιαμάντη στὴ Σκιάθο, ὅπου ὁ σπουδαῖος νεοέλληνας λογοτέχνης ἔζησε μεγάλο μέρος τῆς ζωῆς του καὶ ἄφησε τὴν τελευταία του πνοή, κτίστηκε γύρω στὸ 1860 ἀπὸ τὸν παπα-Ἀδαμάντιο, πατέρα τοῦ συγγραφέα. Τὸ 1936, μετὰ τὸ θάνατο τῆς Κυρατσούλας, τῆς τελευταίας ἀδελφῆς του Παπαδιαμάντη, τὸ σπίτι ἐγκαταλελειμμένο, χρησιμοποιήθηκε διαδοχικὰ ὡς στάβλος, ἀχυρώνας καὶ ἀποθήκη πετρελαιοειδῶν τῆς Ἠλεκτρικῆς Ἑταιρείας Σκιάθου. Ἀπαλλοτριώθηκε τὸ 1954 καὶ ἀνήκει στὸ Δῆμο Σκιάθου.Τὸ 1965 χαρακτηρίστηκε ἀπὸ τὸ Ὑπουργεῖο Πολιτισμοῦ ὡς ἱστορικὸ διατηρητέο μνημεῖο ποὺ χρειάζεται εἰδικὴ κρατικὴ προστασία (ΦΕΚ 618/Β/17-9-1965). Τὸ 1990 πραγματοποιήθηκαν ἐργασίες ἐπισκευῆς καὶ στερέωσης τοῦ κτιρίου. Σήμερα, ὁ ὄροφος τοῦ σπιτιοῦ διατηρεῖται ὡς ἡ κατοικία τοῦ Παπαδιαμάντη μὲ αὐθεντικὰ ἔπιπλα καὶ ἀντικείμενα τῆς ἐποχῆς, ἐνῶ τὸ ἰσόγειο λειτουργεῖ ὡς ἐκθεσιακὸς χῶρος παλαιῶν καὶ νέων ἐκδόσεων τοῦ Παπαδιαμάντη.

Τὸ σπίτι βρίσκεται σὲ μιὰ πλατεία στὸ κέντρο τῆς μικρῆς πόλης τῆς Σκιάθου, λίγα μέτρα ἀπόσταση ἀπὸ τὸ λιμάνι. Ἀποτελεῖ ἀντιπροσωπευτικὸ δεῖγμα σκιαθίτικης λαϊκῆς ἀρχιτεκτονικῆς, ἀπὸ τὰ ἐλάχιστα ποὺ διατηροῦνται μέχρι σήμερα χωρὶς μεταγενέστερες ἀλλοιώσεις καὶ ἀλλαγές. Εἶναι διώροφο, μὲ τοίχους ἀπὸ πέτρα καὶ ἀπὸ τσατμᾶ, στεγασμένο μὲ ξύλινη στέγη ποὺ καλύπτεται μὲ κεραμίδια «βυζαντινοῦ» τύπου. Στὸ ἐσωτερικὸ τοῦ σπιτιοῦ εἰσερχόταν κανεὶς ἀπὸ τὸ ἀδιέξοδο δρομάκι πίσω ἀπὸ τὴν πλατεία μέσῳ μιᾶς πλακοστρωμένης αὐλῆς, περιφραγμένης μὲ ψηλὸ λιθόκτιστο αὐλόγυρο.

Τὸ κατώι εἶναι μονόχωρο καὶ χρησίμευε ὡς ἀποθήκη καὶ κελάρι. Ἕνας στύλος δεσπόζει στὸ κέντρο του, ποὺ στηρίζει τὸ ἐπάνω πάτωμα, μὲ τὴν παράξενη παρουσία ἑνὸς πηγαδιοῦ στὸ πλάι του. Στὸ ἀνώι ἀνέβαινε κανεὶς ἀπὸ μιὰ ξύλινη σκάλα ἀπὸ τὴ μεριὰ τῆς αὐλῆς, γιὰ νὰ βρεθεῖ πρῶτα στὸ χαγιάτι καὶ στὸ μαγειρεῖο τοῦ σπιτιοῦ. Σήμερα, στὸ χαγιάτι ἀνεβάζει καὶ δεύτερη μεταγενέστερη ξύλινη σκάλα ἀπὸ τὴ μεριὰ τῆς πλατείας, ἀπ᾿ ὅπου εἰσέρχονται οἱ ἐπισκέπτες στὸ σπίτι. Τὸ ἀνώι ἀποτελεῖται ἀπὸ τρία δωμάτια μὲ δίφυλλες πόρτες, στὰ ὁποῖα ὁδηγεῖ ἕνας μικρὸς χῶρος στὴν εἴσοδο μὲ τὸ εἰκονοστάσι ἀριστερά, στὸ μέρος τῆς ἀνατολῆς. Ἀπέναντι ἀπὸ τὴν εἴσοδο βρίσκεται ἡ σάλα, ὁ χῶρος ὑποδοχῆς τοῦ σπιτιοῦ, ὅπου δεσπόζουν ὁ χαρακτηριστικὸς παλιὸς καναπὲς καὶ τὸ γραφεῖο τοῦ Παπαδιαμάντη. Πάνω στὸ γραφεῖο σὲ μιὰ μικρὴ ξύλινη βιτρίνα φυλάσσονται τὰ προσωπικὰ ἀντικείμενα τοῦ συγγραφέα, τὸ ψαλτήρι του, τὸ μελανοδοχεῖο του, ὁ κοντυλοφόρος, ἡ πένα του καὶ κάποια χειρόγραφα. Στὸ μικρὸ δωμάτιο στὰ δεξιά, τὸ ὑπνοδωμάτιο τοῦ Παπαδιαμάντη, μόλις ποὺ χωράει τὸ στενὸ κρεβάτι του. Τὸ μεγάλο δωμάτιο στὰ ἀριστερὰ ἦταν τὸ καθημερινό, τὸ «χειμωνιάτικο» δωμάτιο μὲ τὸ τζάκι. Στὸ ἱστορικὸ αὐτὸ τζάκι ὁ «κοσμοκαλόγερος» τῶν ἑλληνικῶν γραμμάτων πέρασε τὶς ἐπιθανάτιες στιγμές του.

Τὸ σπίτι τοῦ Παπαδιαμάντη στὴ Σκιάθο, ἕνα λιτὸ καὶ ἀπέριττο παραδοσιακὸ σκιαθίτικο σπίτι, δίνει στὸν ἐπισκέπτη τὴν ἐντύπωση ὅτι ξεπηδᾶ ἀπὸ τὰ διηγήματά του. Τὰ λιγοστὰ ταπεινὰ ἀντικείμενα προσωπικῆς χρήσης τοῦ συγγραφέα ποὺ συμπληρώνουν τὴν ἁπλὴ ἐπίπλωση τοῦ σπιτιοῦ ἀποτελοῦν τὴ μόνη ὑλικὴ περιουσία ποὺ ἄφησε πίσω της ἡ ἀσκητικὴ ζωὴ τοῦ μεγάλου Σκιαθίτη.

Σήμερα ἡ παλιὰ εἴσοδος τοῦ σπιτιοῦ ποὺ ἦταν πρὸς τὴ δυτικὴ πλευρὰ εἶναι κλεισμένη πιά. Ἡ εἴσοδος τοῦ σπιτιοῦ ἔχει μεταφερθεῖ στὴν ἀνατολικὴ πλευρά, ὅπου οἱ ἐπισκέπτες ἀνεβαίνουν στὸ σπίτι-μουσεῖο ἀπὸ μιὰ ἐξωτερικὴ ξύλινη σκάλα.

Διευθύντρια τοῦ Μουσείου εἶναι ἡ κ. Ἀθηνᾶ Παπαγεωργίου.